
बाईक चालवताना तुम्ही एक गोष्ट नक्कीच पाहिली असेल, ती म्हणजे ड्रायव्हरच्या सीटपेक्षा मागे बसणाऱ्याची (pillion) सीट नेहमी थोडी उंच असते. अनेकदा, विशेषतः वयस्कर लोकांना या उंच सीटवर बसायला-उतरायला त्रास होतो. तरीही जवळपास सगळ्याच कंपन्या बाईक्सचं डिझाइन असंच का ठेवतात? यामागे फक्त स्टाईल किंवा लुक नाही, तर इंजिनिअरिंग, सुरक्षा आणि आरामाचं एक मोठं गणित आहे.
हे डिझाइन फक्त लुकसाठी नाही
बऱ्याच जणांना वाटतं की उंच सीटमुळे बाईकला एक स्पोर्टी लुक येतो, म्हणून कंपन्या असं डिझाइन करतात. पण खरं तर, हे डिझाइन बाईकची कामगिरी (performance) सुधारण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतं. प्रत्येक बाईकच्या डिझाइनमागे अनेक तांत्रिक कारणं असतात.
बाईकचा बॅलन्स साधण्यासाठी महत्त्वाचं
बाईकच्या पुढच्या आणि मागच्या चाकांवर वजनाचं योग्य संतुलन असणं गरजेचं असतं. मागची सीट उंच असल्यामुळे, मागे बसणाऱ्या व्यक्तीचं वजन बाईकच्या मध्यभागाच्या (center of gravity) जास्त जवळ येतं. यामुळे वजनाचा समतोल साधला जातो आणि बाईक कंट्रोल करणं सोपं होतं. वळणावर किंवा जास्त वेगात गाडी चालवताना यामुळे बाईकला चांगली स्थिरता मिळते.
मागे बसणाऱ्यालाही स्पष्ट दिसतं
सीट उंच असल्यामुळे मागे बसलेल्या व्यक्तीला पुढचा रस्ता स्पष्ट दिसतो. नाहीतर फक्त ड्रायव्हरच्या हेल्मेटकडे बघत बसावं लागतं. यामुळे प्रवास अधिक सुखकर होतो.
सुरक्षेमध्येही मोठी भूमिका
मागची सीट उंच असल्यामुळे प्रवाशांचे पाय किंवा कपडे (उदा. साडी, ओढणी) बाईकची चेन, मागचं चाक किंवा इतर फिरणाऱ्या भागांमध्ये अडकण्याचा धोका कमी होतो. तसेच, वेगात प्रवास करताना हवेच्या दाबामुळे बॅलन्स बिघडण्याची शक्यताही कमी होते.
हवेचा दाब कमी होतो (Aerodynamics)
मागे बसणारी व्यक्ती उंच जागेवर असल्यामुळे ती नैसर्गिकरित्या थोडी पुढे झुकून बसते. यामुळे हवेचा दाब कमी होतो. विशेषतः हायवेवर वेगाने जाताना हवेचा विरोध कमी झाल्यामुळे बाईकवर जास्त नियंत्रण मिळतं.
सस्पेन्शनची कामगिरी सुधारते
खराब रस्ते, खड्डे किंवा स्पीड ब्रेकर्सवरून जाताना मागच्या व्यक्तीला कमीत कमी धक्के बसावेत, यासाठी सस्पेन्शन काम करतं. उंच सीटमुळे सस्पेन्शन सिस्टीमला काम करण्यासाठी योग्य जागा मिळते. यामुळे प्रवास जास्त स्मूथ होतो आणि कंबरदुखीसारखे त्रास कमी होतात.
आधुनिक बाईक्समध्ये सस्पेन्शन, मागचं चाक, एक्झॉस्ट यांसारखे अनेक मेकॅनिकल भाग मागच्या बाजूला असतात. सीट उंच केल्यामुळे या भागांसाठी आवश्यक जागा तयार होते.
थोडक्यात, बाईकची मागची सीट उंच असणं हे फक्त फॅशन किंवा स्टाईलसाठी नाही. चांगला बॅलन्स, सुरक्षा, आरामदायी प्रवास, एरोडायनॅमिक्स आणि उत्तम हँडलिंगसाठी हे डिझाइन तयार केलेलं असतं. त्यामुळे पुढच्या वेळी कोणी विचारलं की "ही सीट एवढी उंच का आहे?" तर त्यांना सांगा, "हे स्टाईल नाही, सायन्स आहे!"