लडाखच्या कडाक्याच्या थंडीत जिथे बहुतेक घरं हीटर किंवा इंधनावर अवलंबून असतात, तिथे इंजिनिअर आणि संशोधक सोनम वांगचुक यांनी बांधलेलं एक मातीचं घर संपूर्ण जगाचं लक्ष वेधून घेत आहे.
लडाखचे इंजिनिअर, शिक्षणतज्ज्ञ आणि पर्यावरण कार्यकर्ते सोनम वांगचुक फक्त त्यांच्या सामाजिक कार्यासाठीच नाही, तर त्यांच्या पर्यावरणपूरक जीवनशैलीसाठीही ओळखले जातात. नुकत्याच झालेल्या उपोषणामुळे ते पुन्हा चर्चेत आले, आणि त्याचबरोबर लडाखमधील त्यांच्या घराच्या अनोख्या रचनेची पुन्हा एकदा सोशल मीडियावर चर्चा सुरू झाली आहे.
25
लडाखमधील मातीचं घर
सुमारे तीन वर्षांपूर्वी एका व्हिडिओमध्ये सोनम वांगचुक यांनी त्यांच्या 'ट्रायबल हाऊस'ची ओळख करून दिली होती. हे घर पूर्णपणे मातीने बांधलेले असून त्यात सिमेंटचा वापर केलेला नाही. यात लडाखची पारंपरिक वास्तुकला आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा मिलाफ आहे. पारंपरिक बांधकाम पद्धती पूर्णपणे सोडून देऊ नये, हाच आपला उद्देश असल्याचं त्यांनी स्पष्ट केलं आहे.
या घराचं मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे 'पॅसिव्ह सोलर हीटिंग' तंत्रज्ञान. हिवाळ्यात लाकूड किंवा हीटर न वापरता, घराला उबदार ठेवण्यासाठी एक खास 'काळी भिंत' वापरली आहे. या भिंतीवर लावलेल्या पाण्याच्या बाटल्या दिवसा सूर्यप्रकाश शोषून घेतात आणि रात्री हळूहळू ती उष्णता बाहेर सोडतात. यामुळे कडाक्याच्या थंडीतही घरातील तापमान नैसर्गिकरित्या उबदार राहतं. तर दुसरीकडे, मातीच्या भिंती उन्हाळ्यात घर थंड ठेवण्यास मदत करतात.
घराची अंतर्गत रचनाही लडाखच्या परंपरेचं दर्शन घडवते. जमिनीलगतची बसण्याची सोय, ओपन किचन आणि त्याला लागूनच जेवणाची जागा, हे सगळं कुटुंबातील सदस्यांनी एकत्र राहावं यासाठी डिझाइन केलं आहे. जेवण बनवणारी व्यक्ती वेगळी पडू नये, हा या रचनेमागे मुख्य हेतू असल्याचं वांगचुक सांगतात. इतकंच नाही, तर घरात पाणीविरहित टॉयलेटची सोय असून, मानवी विष्ठेचं खतात रूपांतर करणारी पर्यावरणपूरक पद्धतही वापरली आहे.
55
लडाखची वास्तुकला
सोनम वांगचुक त्यांच्या उपोषणामुळे पुन्हा एकदा राष्ट्रीय पातळीवर चर्चेत आले असले तरी, त्यांचं 'ट्रायबल हाऊस' हे पर्यावरणपूरकता, परंपरा आणि नावीन्य यांचा संगम साधणारं एक उत्तम उदाहरण आहे. यासाठी वास्तुकलातज्ज्ञ आणि पर्यावरण कार्यकर्ते सातत्याने त्यांचं कौतुक करत आहेत.
