Cheque Rules : 50,000 रुपयांपेक्षा जास्त रकमेसाठी चेक वापरता येणार नाही? आरबीआयने काय सांगितलं?

Cheque Rules: १ जानेवारी २०२७ पासून जुने चेक वापरता येणार नाहीत आणि ५०,००० रुपयांपेक्षा जास्त रकमेसाठी नवीन चेक लागतील, अशी माहिती सध्या व्हायरल होत आहे. पण ही बातमी खरी आहे का? रिझर्व्ह बँकेने स्वतः यावर स्पष्टीकरण दिले आहे.

रिझर्व्ह बँकेने दिलेले महत्त्वाचे स्पष्टीकरण

१ जानेवारी २०२७ पासून चेकच्या व्यवहारात नवीन नियम लागू होणार असल्याचा दावा करणारी एक माहिती सोशल मीडियावर वेगाने पसरत आहे. यानुसार, सध्या वापरले जाणारे जुने चेक फक्त ५०,००० रुपयांपेक्षा कमी रकमेसाठीच वापरता येतील आणि त्यापुढील रकमेसाठी नवीन सुरक्षा वैशिष्ट्ये असलेले चेक सक्तीचे असतील, असे सांगण्यात आले. शिवाय, नवीन चेकमध्ये अक्षरे आणि अंकांच्या एकत्रित विशेष कोडचा समावेश असेल, अतिनील किरणांमध्ये दिसणारा गुप्त कोड असेल, असा दावाही या मेसेजमध्ये करण्यात आला होता. या माहितीमुळे ग्राहकांमध्ये मोठा गोंधळ निर्माण झाला.

व्हायरल माहिती खोटी असल्याचा खुलासा

या बातमीवर रिझर्व्ह बँकेने ७ नोव्हेंबर रोजी स्पष्टीकरण दिले आहे. सध्या लागू असलेल्या चेक क्लिअरिंग सिस्टीमखाली वापरल्या जाणाऱ्या चेकबुक्समध्ये बँकेने कोणताही नवीन बदल केलेला नाही, असे बँकेने स्पष्ट केले आहे. विशेषतः, ३१ डिसेंबर २०२६ नंतर सध्याचे चेक बदलले जातील आणि १ जानेवारी २०२७ पासून नवीन सुरक्षा वैशिष्ट्यांसह नवीन चेक सक्तीचे होतील, ही व्हायरल होणारी माहिती खोटी असून लोकांची दिशाभूल करणारी असल्याचे बँकेने म्हटले आहे. अशा महत्त्वाच्या माहितीसाठी केवळ अधिकृत घोषणांवरच विश्वास ठेवावा, असे आवाहनही त्यांनी जनतेला केले आहे.

५०,००० रुपयांसंबंधी खरा नियम काय आहे?

मग ५०,००० रुपये या रकमेचा चेकच्या व्यवहाराशी काहीच संबंध नाही का, असा प्रश्न पडू शकतो. खरं तर, या रकमेसंबंधी एक नियम आधीपासूनच अस्तित्वात आहे. ती एक अतिरिक्त सुरक्षा प्रक्रिया असून तिला ‘पॉझिटिव्ह पे’ असे म्हणतात. यानुसार, ग्राहक ५०,००० रुपये आणि त्याहून अधिक रकमेच्या चेकचा तपशील त्यांच्या बँकेला इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने आधीच कळवू शकतात. चेक नंबर, तारीख, पैसे मिळवणाऱ्या व्यक्तीचे नाव, रक्कम अशा गोष्टींची बँकेत पडताळणी केली जाते. बँकांना ही सुविधा देण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. पण ५०,००० रुपयांपासून ही सुविधा वापरणे हे ग्राहकाच्या मर्जीवर अवलंबून आहे. मात्र ५ लाख आणि त्यापुढील रकमेच्या चेकसाठी ती सक्तीची करण्याबाबत बँका विचार करू शकतात.

चेकमध्ये खाडाखोड करून दुरुस्ती करता येते का?

चेक लिहिताना काही सुरक्षा नियम पाळणे गरजेचे आहे. विशेषतः, पैसे घेणाऱ्याचे नाव, रक्कम किंवा इतर महत्त्वाच्या माहितीवर खाडाखोड केलेले चेक स्वीकारले जात नाहीत. कोणतीही चूक झाल्यास नवीन चेक वापरणे आवश्यक आहे. याशिवाय, चेकमधील माहिती स्पष्ट असावी आणि सहज न पुसल्या जाणाऱ्या शाईने लिहिलेली असावी, असा सल्ला आरबीआयने दिला आहे. पण चेक लिहिण्यासाठी फक्त बॉलपेनच वापरावे, जेल पेन वापरण्यास बंदी आहे, या दाव्याला सध्याच्या कोणत्याही नवीन घोषणेत आधार नाही. त्यामुळे अशा माहितीला अधिकृत मानू नये.

ग्राहकांनी काय करावे?

थोडक्यात, १ जानेवारी २०२७ पासून जुने चेकबुक बदलण्याची सध्या तरी कोणतीही गरज नाही. ५०,००० रुपयांपेक्षा जास्त रकमेसाठी जुने चेक वापरता येणार नाहीत, ही माहितीही चुकीची आहे. चेकसंबंधी जेव्हा एखादी नवीन घोषणा केली जाईल, तेव्हा त्याची पुष्टी आरबीआयच्या अधिकृत वेबसाइटवर किंवा बँकांच्या परिपत्रकांद्वारे केली जाईल. सोशल मीडियावर शेअर केल्या जाणाऱ्या मेसेजवर आंधळेपणाने विश्वास ठेवून चेकबुक बदलण्यासाठी बँकेत धाव घेऊ नका. विशेषतः, खात्री नसलेली माहिती इतरांना फॉरवर्ड करणे टाळा. बँकेच्या आर्थिक व्यवहारांमध्ये सावधगिरी बाळगण्यासोबतच फक्त अधिकृत माहितीचे पालन करणे महत्त्वाचे आहे.