Wealth Creation : 30 हजार पगार असला तरी श्रीमंत होता येतं; या 5 सवयी माहिती आहेत का?

तुमचा पगार ३० हजार रुपये असला तरी तुम्ही सहज श्रीमंत होऊ शकता! गरिबीतून आर्थिक समृद्धीकडे कशी वाटचाल करायची? बचत, कर्ज नियंत्रण आणि अतिरिक्त उत्पन्न यासारख्या ५ महत्त्वाच्या आर्थिक सवयी जाणून घ्या.

३० हजार पगारातही व्हा श्रीमंत!

श्रीमंत व्हावं हे अनेकांचं स्वप्न असतं. पण बहुतेकांचा संघर्ष फक्त महिन्याचा पगार मिळवणं आणि घरखर्च भागवणं यातच जातो. पगार वाढला तरी बचत वाढत नाही. पगार हातात आल्यावर काही दिवसांतच बँक खातं रिकामं होतं. अचानक एखादा वैद्यकीय खर्च आला किंवा नोकरी गेली, तर पुन्हा कर्ज काढण्याची वेळ येते.

पण आर्थिक प्रगतीसाठी फक्त जास्त पगार असणं गरजेचं नाही. आपण आलेलं उत्पन्न कसं वापरतो, किती बचत करतो, कर्जाचं व्यवस्थापन कसं करतो आणि भविष्यासाठी काय नियोजन करतो, या गोष्टी जास्त महत्त्वाच्या आहेत.

मध्यम आणि अल्प उत्पन्न गटातील कुटुंबांनी काही मूलभूत आर्थिक सवयी बदलल्या, तर ते टप्प्याटप्प्याने आपली आर्थिक स्थिती सुधारू शकतात. चला तर मग, आर्थिक स्वातंत्र्याकडे घेऊन जाणाऱ्या अशाच पाच महत्त्वाच्या सवयी पाहूया.

पगार आल्यावर सर्वात आधी बचतीला प्राधान्य द्या!

बहुतेक घरांमध्ये पगार आल्यावर भाडे, किराणा, वीज बिल, मुलांच्या शिक्षणाचा खर्च आणि प्रवास यातच पैसा खर्च होतो. महिन्याच्या शेवटी काही उरलं तर बचत करू, असा आपण विचार करतो. पण बहुतांश वेळा हातात काहीच उरत नाही.

ही सवय बदलली पाहिजे. पगार हातात आल्यावर सर्वात आधी ठराविक रक्कम बचतीसाठी बाजूला ठेवली पाहिजे. आर्थिक व्यवस्थापनात यालाच 'Pay Yourself First' (आधी स्वतःला पैसे द्या) असं म्हणतात.

उदाहरणार्थ, महिन्याला २५,००० रुपये कमवणारी व्यक्ती सुरुवातीला १,००० किंवा १,५०० रुपयांची बचत करू शकते. जसजसं उत्पन्न वाढेल, तसतशी बचतीची रक्कमही वाढवता येते.

तसंच, बँक खात्यात ऑटोमॅटिक मासिक ट्रान्सफर (SIP/RD) सुरू केल्यास बचतीची सवय टिकवून ठेवायला मदत होते. रक्कम छोटी असली तरी सातत्याने बचत करणं महत्त्वाचं आहे.

कर्ज घेण्याच्या सवयीला पूर्णविराम द्या!

आर्थिक प्रगतीत सर्वात मोठा अडथळा म्हणजे अनियंत्रित कर्ज. विशेषतः क्रेडिट कार्डने अनावश्यक वस्तू खरेदी करणं, मोबाईल अ‍ॅप्सवरून झटपट कर्ज घेणं, जास्त व्याजाने वैयक्तिक कर्ज घेणं यामुळे कुटुंबाची आर्थिक स्थिती बिघडू शकते.

कर्ज घेणं नेहमीच चुकीचं नसतं. घर घेण्यासाठी गृहकर्ज किंवा उत्पन्न वाढवण्यासाठी व्यवसाय कर्ज या गोष्टींचा विचारपूर्वक वापर करता येतो. पण फक्त दिखाव्यासाठी कर्ज घेणं धोक्याचं आहे.

सर्वात आधी तुमच्यावरील सर्व कर्जांची थकबाकी, व्याजदर आणि मासिक हप्ते (EMI) यांची यादी तयार करा. ज्या कर्जावर सर्वाधिक व्याज आहे, ते सर्वात आधी फेडण्याला प्राधान्य द्या.

विशेषतः, क्रेडिट कार्डच्या थकबाकीवर व्याज आणि इतर शुल्क खूप जास्त असू शकतात. त्यामुळे शक्य तितक्या लवकर पूर्ण रक्कम मुदतीआधी भरा. एक कर्ज फेडण्यासाठी दुसरं जास्त व्याजाचं कर्ज घेण्याची सवय नक्कीच टाळा.

आपत्कालीन निधी (Emergency Fund) तयार करा!

फक्त बचत असणं म्हणजेच आर्थिक सुरक्षितता नाही. अनपेक्षित प्रसंगांसाठी वेगळे पैसे बाजूला ठेवणं अत्यंत गरजेचं आहे.

कुटुंबात अचानक वैद्यकीय खर्च, नोकरी जाणे, व्यवसायात नुकसान किंवा गाडीचं काम असे प्रसंग कधीही येऊ शकतात. अशा वेळी घाईघाईत गुंतवणूक विकण्याची किंवा कर्ज काढण्याची वेळ येऊ नये.

यासाठी किमान ३ ते ६ महिन्यांचा घरखर्च भागेल एवढी रक्कम आपत्कालीन निधी (Emergency Fund) म्हणून बाजूला ठेवा.

उदाहरणार्थ, जर एखाद्या कुटुंबाचा अत्यावश्यक मासिक खर्च २०,००० रुपये असेल, तर त्यांनी ६०,००० ते १,२०,००० रुपयांचा आपत्कालीन निधी उभारण्याचं ध्येय ठेवलं पाहिजे.

ही रक्कम सहज काढता येईल अशा बचत खात्यात किंवा अल्प मुदतीच्या मुदत ठेवींमध्ये (FD) ठेवता येते. शेअर बाजार किंवा जास्त जोखीम असलेल्या ठिकाणी हा पैसा गुंतवू नका.

याशिवाय, कुटुंबातील कमावत्या व्यक्तींसाठी योग्य आरोग्य विमा आणि आवश्यक जीवन विमा घेण्याचा नक्की विचार करा. विमा हा गुंतवणुकीचा पर्याय नाही; तर अचानक येणाऱ्या आर्थिक संकटातून कुटुंबाला वाचवणारी एक ढाल आहे.

एकाच उत्पन्नावर अवलंबून न राहता उत्पन्नाचे नवे मार्ग शोधा!

आजच्या आर्थिक परिस्थितीत फक्त एकाच उत्पन्नावर अवलंबून राहणं अनेक कुटुंबांसाठी धोक्याचं ठरू शकतं. विशेषतः खाजगी कंपन्यांमध्ये काम करणाऱ्यांना नोकरी जाण्याची किंवा पगार कपातीची वेळ येऊ शकते.

म्हणूनच, आपल्या कौशल्य आणि वेळेनुसार उत्पन्नाचे अतिरिक्त मार्ग निर्माण केले पाहिजेत.

घरातूनच खाद्यपदार्थ बनवून विकणं, शिलाई काम, ऑनलाइन क्लासेस, संगणक सेवा, डिजिटल मार्केटिंग, अर्धवेळ सल्लागार सेवा किंवा छोट्या प्रमाणावरील शेती असे पर्याय तुम्ही करून पाहू शकता.

त्याचप्रमाणे, तंत्रज्ञानातील बदलानुसार नवीन कौशल्यं शिकणंही आवश्यक आहे. मोफत ऑनलाइन कोर्सेस, सरकारी कौशल्य विकास योजना किंवा व्यावसायिक प्रशिक्षण केंद्रांचा लाभ घेता येतो.

जेव्हा अतिरिक्त उत्पन्न मिळायला लागतं, तेव्हा ते पूर्णपणे खर्च न करता त्याचा एक भाग कर्ज कमी करण्यासाठी आणि दुसरा भाग गुंतवणुकीसाठी वापरला पाहिजे.

वाचवलेले पैसे योग्य ठिकाणी गुंतवून वाढवा!

पैसे वाचवणं ही पहिली पायरी असेल, तर त्या पैशांची दीर्घकाळात वाढ करणं ही पुढची पायरी आहे.

प्रत्येक व्यक्तीने आपलं ध्येय, वय, उत्पन्न, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि जोखीम घेण्याची क्षमता यानुसार गुंतवणुकीचे पर्याय निवडले पाहिजेत.

सुरक्षिततेला महत्त्व देणारे लोक बँक एफडी, पोस्ट ऑफिस योजना आणि पीपीएफ (PPF) चा विचार करू शकतात. दीर्घकालीन ध्येयं असलेल्या आणि बाजारातील चढ-उतार सहन करू शकणाऱ्या व्यक्तींनी इक्विटी म्युच्युअल फंडमध्ये दर महिन्याला SIP (सिप) द्वारे गुंतवणूक करण्याचा नक्की विचार करावा.

SIP म्हणजे म्युच्युअल फंडमध्ये दर महिन्याला एक ठराविक रक्कम गुंतवण्याची पद्धत. याद्वारे बाजारातील चढ-उतारानुसार वेगवेगळ्या किमतीत युनिट्स खरेदी करता येतात. मात्र, गुंतवणुकीत परताव्याची हमी नसते; त्यात बाजारातील जोखीम असतेच.

शिवाय, गुंतवणूक सुरू करण्यापूर्वी त्यातले छुपे खर्च, कर नियम आणि पैसे काढण्याच्या अटी समजून घेणं गरजेचं आहे. न समजणाऱ्या गुंतवणूक योजनांपासून आणि जास्त परताव्याचं आमिष दाखवणाऱ्या फसव्या कंपन्यांपासून सावध राहा.

३०,००० पगार असणारी व्यक्तीही आर्थिक प्रगती करू शकते!

समजा, एखाद्या व्यक्तीचा मासिक पगार ३०,००० रुपये आहे. घरखर्चाचं नियोजन करून तो दरमहा २,००० रुपये वाचवतो असं आपण गृहीत धरूया.

त्याने सलग १२ महिने बचत केली, तर गुंतवणुकीवरील परतावा न पकडताही २४,००० रुपये जमा होतील. सोबतच दरमहा अतिरिक्त १,००० रुपये कमवायला सुरुवात केली, तर वर्षाला आणखी १२,००० रुपयांचं उत्पन्न मिळेल.

अशा प्रकारे छोट्या रकमेतून सुरुवात करून बचत वाढवणं, कर्ज कमी करणं आणि अतिरिक्त उत्पन्न मिळवणं या सगळ्या गोष्टी एकत्र आल्यावर कुटुंबाची आर्थिक स्थिती टप्प्याटप्प्याने नक्कीच सुधारते.

श्रीमंत होणं हे एका रात्रीत शक्य नसतं!

गरिबीतून आर्थिक समृद्धीकडे जाण्यासाठी एकाच रात्रीत मोठी रक्कम कमवण्याची गरज नसते. आपल्या उत्पन्नानुसार जीवनशैली आखणं, अनावश्यक कर्ज टाळणं, आपत्कालीन निधी तयार करणं, अतिरिक्त उत्पन्न मिळवणं आणि दीर्घकालीन गुंतवणुकीवर लक्ष केंद्रित करणं, या गोष्टी जास्त महत्त्वाच्या आहेत.

विशेषतः ज्यांचं उत्पन्न कमी आहे, त्यांनी 'आपण बचत करू शकत नाही' असा विचार न करता छोट्या रकमेपासून सुरुवात केली पाहिजे. जसं उत्पन्न वाढेल, तशी बचत आणि गुंतवणूकही वाढवा.

आज घेतलेला एक छोटासा आर्थिक निर्णय पुढील पाच किंवा दहा वर्षांत तुमच्या कुटुंबाची आर्थिक स्थिती बदलण्याचा पाया ठरू शकतो. संपत्ती निर्माण करणं हे केवळ पगारावर अवलंबून नसतं; तर आपण पैशांचं व्यवस्थापन कसं करतो, या सवयींवर अवलंबून असतं!