Mirabai Chanu : मीराबाई चानूची ऐतिहासिक कामगिरी, एशियन गेम्समध्ये जिंकलं रौप्यपदक
सार
ऑलिम्पिक पदक विजेत्या मीराबाई चानूने आयची-नागोया येथे सुरू असलेल्या एशियन गेम्समध्ये रौप्यपदक जिंकलं आहे. ३२ वर्षीय मीराबाईने महिलांच्या ४९ किलो वजनी गटात एकूण १९८ किलो वजन उचलत आपल्या कारकिर्दीतलं पहिलं एशियन गेम्स पदक खिशात घातलं.
टोकियो : गेली अनेक वर्षं मीराबाई चानूने भारतीय वेटलिफ्टिंगच्या आशा आपल्या खांद्यावर पेलल्या आहेत. बुधवारी या ऑलिम्पिक पदक विजेत्या खेळाडूने आपल्या पदकांच्या खजिन्यात एशियन गेम्सच्या रौप्यपदकाची भर घातली. यासोबतच तिने सर्व प्रमुख आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये पदक जिंकण्याचा विक्रम पूर्ण केला आहे.
३२ वर्षीय मीराबाईने आयची-नागोया येथे सुरू असलेल्या २०२६ च्या एशियन गेम्समध्ये महिलांच्या ४९ किलो वजनी गटात रौप्यपदक पटकावलं. तिने एकूण १९८ किलो वजन उचलत या आशियाई स्पर्धेतलं आपलं पहिलं पदक निश्चित केलं.
मीराबाईने स्नॅच प्रकारात तिन्ही प्रयत्नांमध्ये अनुक्रमे ८३ किलो, ८५ किलो आणि ८७ किलो वजन यशस्वीपणे उचललं. त्यानंतर क्लीन अँड जर्क प्रकारात तिने पहिल्या प्रयत्नात १०७ किलो आणि दुसऱ्या प्रयत्नात १११ किलो वजन उचललं. अशा प्रकारे तिने एकूण १९८ किलो वजन उचललं. उत्तर कोरियाच्या री सोंग गुमने २१५ किलो वजन उचलत सुवर्णपदक जिंकलं, तर विजायानाने कांस्यपदकावर नाव कोरलं.
ऐतिहासिक कामगिरी
मीराबाईच्या कारकिर्दीतला हा एक ऐतिहासिक क्षण आहे. टोकियो २०२० ऑलिम्पिकमध्ये रौप्य, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत तीन सुवर्ण आणि एक रौप्य, तसेच जागतिक आणि आशियाई चॅम्पियनशिपमध्ये पदके जिंकल्यानंतरही एशियन गेम्सचं पदक तिला हुलकावणी देत होतं. २०२३ च्या हांगझोऊ एशियन गेम्समध्ये दुखापतीमुळे तिला क्लीन अँड जर्कच्या शेवटच्या प्रयत्नातून माघार घ्यावी लागली होती आणि ती चौथ्या स्थानावर राहिली होती. तीन वर्षांनंतर तिने दमदार पुनरागमन करत आपल्या संग्रहात नसलेलं हे पदक अखेर मिळवलंच.
या रौप्यपदकासह मीराबाई चानू ही कर्णम मल्लेश्वरीनंतर ऑलिम्पिक, एशियन गेम्स, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा, जागतिक चॅम्पियनशिप, आशियाई चॅम्पियनशिप आणि राष्ट्रकुल चॅम्पियनशिप या सर्व स्पर्धांमध्ये पदक जिंकणारी दुसरी भारतीय वेटलिफ्टर ठरली आहे.
मणिपूर ते इथपर्यंतचा प्रवास
८ ऑगस्ट १९९४ रोजी मणिपूरच्या नोंगपोक काकचिंग या छोट्याशा गावात मीराबाईचा जन्म झाला. सहा भावंडांमध्ये सर्वात लहान असलेल्या मीराबाईचं बालपण अत्यंत गरिबीत गेलं. तिचे वडील सैखोम कृती मेईतेई हे सार्वजनिक बांधकाम विभागात (PWD) काम करायचे, तर आई सैखोम तोंबी या कुटुंबाला हातभार लावण्यासाठी एक छोटंसं दुकान चालवायच्या, अशी माहिती 'SAI' च्या प्रसिद्धीपत्रकात दिली आहे.
भारताची स्टार खेळाडू बनण्यापूर्वीच मीराबाईने गावातील रोजच्या कामांमधून आपली ताकद कमावली होती. डोंगराळ भागात लाकडं गोळा करणं आणि पाणी वाहून नेणं यातून तिची शारीरिक क्षमता वाढली. सुरुवातीला तिला तिरंदाज बनायचं होतं, पण खुमान लम्पक स्पोर्ट्स अकादमीमध्ये तिची नैसर्गिक ताकद ओळखली गेली आणि तिथूनच तिचा वेटलिफ्टिंगचा प्रवास सुरू झाला.
२००८ मध्ये तिने अधिकृत प्रशिक्षण सुरू केलं. रोजच्या प्रवासाचा खर्च परवडत नसल्याने ती गावातून इम्फाळला जाण्यासाठी अनेकदा ट्रक ड्रायव्हर्सची मदत घ्यायची. तिच्या या सुरुवातीच्या संघर्षाची कहाणी आजही अनेकांना प्रेरणा देते. ऑलिम्पिकमध्ये यश मिळवल्यानंतर मीराबाईने तिला मदत करणाऱ्या त्या ट्रक ड्रायव्हर्सना शोधून त्यांच्यासोबत आपला आनंद साजरा केला होता.
पदकांनी भरलेली कारकीर्द
मणिपूरच्या क्रीडा व्यवस्थेने तिला सुरुवातीला भक्कम पाठिंबा दिला. त्यानंतर ती राष्ट्रीय स्तरावरील प्रशिक्षणासाठी बंगळुरूला गेली आणि २०१२ पासून पतियाळा येथील नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ स्पोर्ट्समध्ये (NIS) सराव करू लागली. प्रशिक्षक विजय शर्मा यांनी तिच्या कारकिर्दीत मुख्य मार्गदर्शकाची भूमिका बजावली आहे.
२०१७ च्या जागतिक वेटलिफ्टिंग चॅम्पियनशिपमध्ये सुवर्णपदक जिंकत तिने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आपली ओळख निर्माण केली. त्यानंतर तिने २०१८ (गोल्ड कोस्ट), २०२२ (बर्मिंगहॅम) आणि २०२६ (ग्लासगो) च्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धांमध्ये सुवर्णपदकं जिंकली. तसेच २०२२ आणि २०२५ च्या जागतिक चॅम्पियनशिपमध्ये रौप्य आणि २०२१ च्या आशियाई चॅम्पियनशिपमध्ये सुवर्णपदक पटकावलं. टोकियो २०२० मधील ऑलिम्पिक रौप्यपदकाने तिला भारताच्या महान खेळाडूंच्या यादीत नेऊन बसवलं. पॅरिस २०२४ मध्ये ती चौथ्या स्थानावर राहिली, पण तिने जिद्दीने खेळ सुरू ठेवला आणि २०२५ च्या जागतिक चॅम्पियनशिपमध्ये पुन्हा पदक जिंकलं. आता एशियन गेम्सचं पदक जिंकून तिने आपलं वर्तुळ पूर्ण केलं आहे.
मैदानावर आणि मैदानाबाहेरही प्रेरणादायी
खेळाव्यतिरिक्त मीराबाई मणिपूर पोलिसांत अतिरिक्त पोलीस अधीक्षक (क्रीडा) म्हणून कार्यरत आहे. तसेच ती अमिटी युनिव्हर्सिटीमधून स्पोर्ट्स सायकॉलॉजीचा अभ्यासक्रमही पूर्ण करत आहे. प्रशिक्षक शर्मा यांच्यासोबत मिळून तिने उत्तर प्रदेशातील मोदीनगर येथे 'वेटलिफ्टिंग वॉरियर्स अकादमी' सुरू केली आहे. तरुण मुलींना या खेळाकडे आकर्षित करणं हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे. २०२६ च्या आकडेवारीनुसार, या अकादमीत सुमारे ४० मुली प्रशिक्षण घेत आहेत.
मणिपूरचीच दिग्गज वेटलिफ्टर कुंजराणी देवी हिला मीराबाई आपला आदर्श मानते. आज मणिपूरच्या एका छोट्याशा गावातून सुरू झालेला तिचा ऑलिम्पिक आणि एशियन गेम्सपर्यंतचा प्रवास नव्या पिढीसाठी एक मोठी प्रेरणा बनला आहे. आयची-नागोया येथील या रौप्यपदकाने तिच्या प्रवासात आणखी एका सोनेरी पानाची भर घातली आहे.