Why Eyes Close While Sneezing : शिंकताना डोळे आपोआप का मिटतात? यामागील आश्चर्यकारक रहस्य जाणून घ्या!

शिंकताना डोळे आपोआप मिटणे ही शरीराची नैसर्गिक सुरक्षा यंत्रणा आहे. पण यामागील मज्जासंस्थेचं विज्ञान काय आहे? डोळे उघडे ठेवून शिंकल्यास डोळे बाहेर येतील या अफवेत किती तथ्य आहे?

शिंक नक्की का येते?

शिंकणे ही आपल्या शरीरात घडणारी एक नैसर्गिक सुरक्षा प्रक्रिया आहे. जेव्हा धूळ, घाण, परागकण, ॲलर्जीन किंवा इतर लहान कण नाकात प्रवेश करतात, तेव्हा शरीर त्यांना बाहेर फेकण्याचा प्रयत्न करते. या प्रक्रियेदरम्यान मेंदूला संकेत मिळतात. शरीर तात्काळ यावर प्रतिक्रिया देते आणि नाक आणि तोंडातून हवा वेगाने बाहेर फेकते. या प्रक्रियेला शिंकणे म्हणतात. वैद्यकीय भाषेत याला स्नीझ रिफ्लेक्स म्हणतात. श्वसनमार्गात प्रवेश केलेल्या त्रासदायक पदार्थांना शिंक बाहेर फेकते. तथापि, या प्रक्रियेदरम्यान डोळे देखील आपोआप मिटले जातात.

डोळे उघडे ठेवून शिंकल्यास डोळे बाहेर येतील का?

अनेक लोक म्हणतात की शिंकताना डोळे मिटले पाहिजेत, कारण ते उघडे ठेवल्यास दाबामुळे डोळे बाहेर येऊ शकतात. मात्र, यात काहीही तथ्य नाही. ही केवळ एक अंधश्रद्धा आहे. शिंकताना शरीरातील दाब वाढतो हे खरे असले तरी, या दाबामुळे डोळे बाहेर येतात असा कोणताही वैज्ञानिक पुरावा नाही. त्यामुळे, शिंकताना डोळे उघडे राहिल्यास काही नुकसान होईल अशी भीती बाळगण्याचे कारण नाही. डोळे मिटणे ही शरीराची केवळ एक नैसर्गिक प्रतिक्रिया आहे.

शिंकताना डोळे का मिटले जातात?

शिंकताना डोळे मिटण्याचे मुख्य कारण म्हणजे शरीरात होणाऱ्या अनैच्छिक प्रतिक्रिया. जेव्हा शिंक येते तेव्हा चेहरा, नाक, तोंड आणि डोळ्यांचे स्नायू एकमेकांशी समन्वय साधून काम करतात. या वेळी पापण्या मिटणारे स्नायू देखील प्रतिक्रिया देतात. परिणामी, डोळे आपोआप मिटले जातात. शिंक येते तेव्हा तोंड आणि नाकातून हवा वेगाने बाहेर फेकली जाते. यासोबतच पाण्याचे छोटे थेंब आणि सूक्ष्म कणही हवेत पसरतात. डोळे मिटल्याने त्यांना काही प्रमाणात संरक्षण मिळू शकते. तथापि, डोळे मिटण्याचे हे एकमेव कारण नाही. ही शिंकण्याच्या प्रक्रियेचा भाग म्हणून उद्भवणारी एक नैसर्गिक मज्जासंस्थेची प्रतिक्रिया आहे.

ट्रायजेमिनल नर्व्हची भूमिका अतिशय महत्त्वाची आहे

शिंकताना डोळे मिटण्यामध्ये ट्रायजेमिनल नर्व्ह महत्त्वाची भूमिका बजावते. ही मज्जातंतू आपल्या चेहऱ्याच्या अनेक भागांमधून, विशेषतः नाक, चेहरा आणि डोळ्यांच्या आजूबाजूच्या भागातून स्पर्शाच्या संवेदना मेंदूपर्यंत पोहोचवते. जेव्हा धूळ किंवा इतर त्रासदायक पदार्थ नाकात प्रवेश करतात तेव्हा ही मज्जातंतू सक्रिय होते. ती ही माहिती मेंदूला पाठवते. मेंदू लगेच शिंकण्याची प्रक्रिया सुरू करण्याचे संकेत देतो. या प्रक्रियेत चेहऱ्याचे स्नायू आणि पापण्या मिटणारे स्नायू सक्रिय होतात. म्हणूनच शिंकताना डोळेही आपोआप मिटले जातात. ही प्रक्रिया खूप वेगाने घडत असल्याने आपण ती मुद्दाम नियंत्रित करू शकत नाही.

शिंक बळजबरीने थांबवणे चांगले नाही

शिंकताना काही लोक तोंड आणि नाक घट्ट बंद करून ती थांबवण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र, ही चांगली कल्पना नाही, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. बळजबरीने शिंक रोखल्यास शरीरात निर्माण होणारा अचानकचा दाब बाहेर न पडता आतच राहतो. यामुळे नाक, कान आणि घशावर दाब येऊ शकतो. दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये कानाच्या समस्या आणि रक्तवाहिन्यांना दुखापत होऊ शकते. म्हणूनच शिंकताना ती बळजबरीने न रोखता नैसर्गिकरीत्या बाहेर येऊ द्यावी. मात्र, इतरांना त्रास होऊ नये म्हणून टिश्यू पेपर किंवा कोपराच्या घडीत शिंकावे. त्यानंतर हात स्वच्छ धुवावेत. असे केल्याने शिंकेतून पसरणाऱ्या जंतूंपासून तुम्ही इतरांचे संरक्षण करू शकता.