Car AC Sleeping Risks : कारमध्ये एसी लावून झोपल्यास जीव जाऊ शकतो. कारच्या एक्झॉस्ट पाईपमधून गळती होऊन आत येणारा कार्बन मोनोऑक्साइड गॅस गुदमरून मृत्यूला कारणीभूत ठरू शकतो. वाहनचालकांसाठी या महत्त्वाच्या टिप्स.
उन्हाळा असला की अनेकदा आपण कारमध्ये एसी लावून थोडा वेळ आराम करण्याचा विचार करतो. विशेषतः लांबच्या प्रवासात अनेक जण रात्री गाडी बाजूला लावतात आणि एसी लावून झोपतात. पण, असं कारमध्ये एसी लावून झोपणे खरंच सुरक्षित आहे का?
कारच्या काचा आणि दरवाजे बंद करून एसी लावून झोपणे जीवावर बेतू शकते, हे अनेकांना माहीत नसते. विशेषतः कारच्या एक्झॉस्ट सिस्टीममध्ये थोडीशी जरी गळती असेल, विषारी धूर असेल आणि हवा खेळती नसेल, तर मोठा अनर्थ घडू शकतो.
अलीकडेच कारमध्ये एसी लावून झोपलेल्या लोकांचा मृत्यू झाल्याच्या घटना समोर आल्या आहेत. कारमध्ये एसी चालू आहे म्हणजे तुम्ही सुरक्षित आहात असे अजिबात नाही. प्रत्येक वाहनचालकाने कारमध्ये जमा होणाऱ्या कार्बन मोनोऑक्साइडच्या धोक्याबद्दल नक्कीच जाणून घेतले पाहिजे.
हा धोका कसा निर्माण होतो? कार्बन मोनोऑक्साइड म्हणजे काय? कोणत्या परिस्थितीत जिवाला जास्त धोका असतो? यातून वाचण्यासाठी काय काळजी घ्यावी?
29
कारमध्ये एसी लावून झोपल्यास काय धोका असतो?
कारचे इंजिन चालू असताना बाहेर पडणाऱ्या धुरातील विषारी गॅस कारमध्ये शिरणे हा सर्वात मोठा धोका आहे. विशेषतः कारच्या एक्झॉस्ट (Exhaust) पाईपमध्ये गळती असेल किंवा बाहेर पडणाऱ्या सिस्टीममध्ये बिघाड असेल, तर कार्बन मोनोऑक्साइड गॅस कारच्या आत येऊ शकतो.
अशा परिस्थितीत जास्त वेळ कारमध्ये बसणे अत्यंत धोकादायक ठरते. झोपलेल्या लोकांना या विषारी गॅसचा अंदाज येत नाही. त्यांना जाग येण्यापूर्वीच ते बेशुद्ध होऊ शकतात किंवा त्यांच्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
39
कार्बन मोनोऑक्साइड म्हणजे काय?
कार्बन मोनोऑक्साइड (Carbon Monoxide - CO) हा एक रंगहीन, गंधहीन आणि चवहीन विषारी गॅस आहे, जो इंधन पूर्णपणे जळत नाही तेव्हा तयार होतो. पेट्रोल आणि डिझेलसारखी इंधने जाळल्यामुळे वाहनांमधून निघणाऱ्या धुरात कार्बन मोनोऑक्साइड असू शकतो.
याचा सर्वात मोठा धोका म्हणजे आपण हा गॅस डोळ्यांनी पाहू शकत नाही किंवा त्याचा वासही घेऊ शकत नाही. त्यामुळे कारमध्ये हा गॅस मिसळला तरी आपल्याला सहज कळत नाही.
हा गॅस शरीरात गेला तर काय होते?
रक्तातील हिमोग्लोबिनसोबत मिसळून ऑक्सिजन वाहून नेण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करतो.
मेंदू आणि हृदयासारख्या महत्त्वाच्या अवयवांना आवश्यक ऑक्सिजन मिळण्यात अडथळा येतो.
जास्त प्रमाणात हा गॅस शरीरात गेल्यास चक्कर येणे, बेशुद्ध होणे, कोमा आणि मृत्यूदेखील होऊ शकतो.
अमेरिकेतील रोग नियंत्रण आणि प्रतिबंधक केंद्र (CDC) ने जारी केलेल्या कार्बन मोनोऑक्साइड सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वातही हा गॅस अचानक आरोग्याला हानी पोहोचवू शकतो आणि जीवघेणा ठरू शकतो असा इशारा दिला आहे.
इंडोनेशियातील धक्कादायक घटना
इंडोनेशियामध्ये एकाच कुटुंबातील सर्व सदस्य कारमध्ये मृतावस्थेत आढळल्याची बातमी सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे. प्राथमिक माहितीनुसार, या घटनेच्या वेळी कारचे इंजिन आणि एसी दोन्ही चालू होते.
कारमध्ये कार्बन मोनोऑक्साइड हा विषारी गॅस साचल्यामुळेच त्यांचा मृत्यू झाला असावा, असा संशय व्यक्त केला जात आहे.
कारच्या इंजिनमध्ये इंधन जळल्यानंतर धूर बाहेर टाकण्यासाठी एक्झॉस्ट सिस्टीम असते. यात थोडी जरी गळती झाली, तरी विषारी गॅस कारच्या आत शिरण्याची दाट शक्यता असते.
कारचे इंजिन सतत चालू राहणे
कार एकाच जागी उभी असली तरी इंजिन चालू असेल तर इंधन जळल्याने धूर बाहेर पडतो. तो धूर कारमध्ये शिरल्यास धोका वाढतो.
बंदिस्त जागेत कार उभी करणे
गॅरेज किंवा बेसमेंट पार्किंगसारख्या कमी हवा खेळती असलेल्या ठिकाणी इंजिन चालू ठेवणे खूप धोकादायक आहे. दरवाजा उघडा असला तरी बंदिस्त गॅरेजमध्ये कार चालू ठेवणे सुरक्षित नसते.
एक्झॉस्ट पाईप ब्लॉक होणे
चिखल, कचरा किंवा इतर वस्तूंमुळे एक्झॉस्ट पाईप ब्लॉक झाला, तर धूर बाहेर पडू शकत नाही आणि एक धोकादायक परिस्थिती निर्माण होते.
59
याची लक्षणे काय आहेत?
कार्बन मोनोऑक्साइड विषबाधेची लक्षणे कोणती?
तीव्र डोकेदुखी
चक्कर येणे
मळमळ आणि उलट्या
अशक्तपणा आणि थकवा
श्वास घेण्यास त्रास होणे
छातीत दुखणे
गोंधळ उडणे आणि स्मरणशक्तीवर परिणाम
बेशुद्ध पडणे
जास्त प्रमाणात हा गॅस श्वासोच्छवासावाटे शरीरात गेल्यास मृत्यूही होऊ शकतो.
विशेषतः झोपलेले लोक, दारू प्यायलेले लोक आणि आधीच आजारी असलेल्या लोकांना ही लक्षणे लवकर लक्षात येत नाहीत आणि त्यांना बाहेर पडायला वेळ मिळत नाही, असा इशारा CDC ने दिला आहे.
69
कारमध्ये एसी लावून झोपल्यास कोणाला जास्त धोका असतो?
कारमध्ये विषारी गॅस मिसळल्यास आत बसलेल्या सर्वांनाच धोका असतो. मात्र, काहींना याचा जास्त फटका बसू शकतो.
लहान मुले: वजन कमी असल्याने त्यांना विषारी गॅसचा लवकर आणि जास्त त्रास होतो.
वृद्ध व्यक्ती: वाढत्या वयानुसार असलेल्या आरोग्याच्या समस्यांमुळे धोका वाढतो.
गर्भवती महिला: कार्बन मोनोऑक्साइड आईच्या रक्तातील ऑक्सिजन वाहून नेण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करत असल्याने, गर्भातील बाळालाही धोका निर्माण होऊ शकतो.
हृदयरोगी: हृदयाला आवश्यक असलेला ऑक्सिजन मिळण्यात अडथळा येतो.
दम्याचे आणि ॲनिमियाचे रुग्ण: विषारी गॅसमुळे यांची तब्येत अधिकच बिघडू शकते.
79
हा धोका टाळण्यासाठी काय करावे?
कार चालवणाऱ्यांनीच नाही, तर प्रवास करणाऱ्या सर्वांनीच काही सुरक्षा नियम पाळले पाहिजेत.
इंजिन चालू ठेवून झोपू नका: कार बाजूला लावून एसी चालू अवस्थेत जास्त वेळ झोपणे टाळा.
एक्झॉस्ट सिस्टीम तपासा: कारचा एक्झॉस्ट पाईप, मफलर आणि सिस्टीममध्ये गळती आहे का, हे मेकॅनिककडून वेळोवेळी तपासून घ्या.
बंदिस्त जागेत इंजिन चालू करू नका: घराच्या गॅरेजमध्ये किंवा बेसमेंट पार्किंगमध्ये कार चालू करून झोपणे अत्यंत धोकादायक आहे.
कारच्या मेंटेनन्सकडे दुर्लक्ष करू नका: कारमधून वेगळा आवाज, धूर किंवा इंधनाचा वास येत असेल तर लगेच तपासून घ्या.
लांबच्या प्रवासात विश्रांती घेताना काळजी घ्या: झोप येत असेल तर कार सुरक्षित ठिकाणी उभी करा, इंजिन बंद करा आणि कारबाहेर सुरक्षित ठिकाणी विश्रांती घ्या.
लहान मुलांना एकटे सोडू नका: इंजिन चालू असलेल्या कारमध्ये लहान मुले किंवा वृद्धांना एकटे सोडून जाऊ नका.
89
कारमध्ये अचानक चक्कर आल्यास काय करावे?
कारमध्ये असताना डोकेदुखी, चक्कर, मळमळ किंवा अचानक थकवा जाणवल्यास त्याकडे साधा थकवा म्हणून दुर्लक्ष करू नका.
लगेच कारमधून बाहेर पडा आणि मोकळ्या हवेत जा.
इतरांनाही सुरक्षितपणे बाहेर काढा.
सामान काढण्यासाठी पुन्हा कारमध्ये जाऊ नका.
तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
भारतात आपत्कालीन मदतीसाठी तुम्ही 112 या नंबरवर संपर्क साधू शकता.
99
वाहनचालकांनी या गोष्टी कायम लक्षात ठेवाव्यात
इंजिन चालू ठेवून जास्त वेळ कारमध्ये झोपणे ही सुरक्षित सवय अजिबात नाही. कारच्या एक्झॉस्ट सिस्टीममध्ये बिघाड असल्यास कार्बन मोनोऑक्साइड गॅसमुळे जिवावर बेतू शकते. या गॅसला रंग आणि वास नसल्याने धोका आधीच ओळखता येत नाही, हीच सर्वात मोठी समस्या आहे.
त्यामुळे, लांबच्या प्रवासात झोप आल्यास सुरक्षित ठिकाणी गाडी थांबवा, इंजिन बंद करा आणि मगच आराम करा. कारच्या मेंटेनन्सकडे कधीही दुर्लक्ष करू नका. विशेषतः मुले आणि कुटुंबाच्या सुरक्षिततेकडे अधिक लक्ष द्या.
तुमचा थोडासा निष्काळजीपणा मोठ्या दुर्घटनेला कारणीभूत ठरू शकतो. कारमध्ये एसी लावून झोपण्याची सवय टाळा आणि आपला प्रवास सुरक्षित करा.
Lifestyle News in Marathi (जीवनशैली बातम्या): Get the latest lifestyle news updates, fashion trends, and beauty tips in Marathi. Read रिलेशनशिप टिप्स, हेल्थ टिप्स, Travel News & Watch Marathi Lifestyle Video at Asianet Marathi News.
