Expiry Date vs Best Before : एक्सपायरी डेट आणि बेस्ट बिफोर एकच आहेत का? सामान घेण्यापूर्वी हे नक्की वाचा

Expiry Date vs Best Before: अन्नपदार्थांच्या पाकिटावर एक्सपायरी डेट आणि बेस्ट बिफोर अशा दोन तारखा असतात. पण या दोन्हीत नेमका काय फरक आहे? दूध, बिस्किटं किंवा ब्रेड विकत घेताना नेमकी कोणती तारीख पाहायची?

सामान घेताना या गोष्टी नक्की तपासा

दुकानातून सामान घेताना आपण किंमत, ऑफर आणि वजन नक्की तपासतो. पण पाकिटावर छापलेल्या तारखा आपण नीट पाहतो का? विशेषतः 'एक्सपायरी डेट' (Expiry Date) आणि 'बेस्ट बिफोर' (Best Before) या दोन्ही शब्दांचा अर्थ एकच नसतो, हे अनेकांना माहीत नसतं.

किराणा सामान, दूध, बिस्किटं, ब्रेड, खाद्यतेल आणि पाकीटबंद अन्नपदार्थ विकत घेताना या तारखा पाहणं खूप गरजेचं आहे.

काही पदार्थ ठराविक काळानंतर खराब होतात. मुदतीनंतर असे पदार्थ खाल्ले तर आरोग्याला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. दुसरीकडे, तारखांचा अर्थ नीट न समजल्यामुळे आपण चांगले पदार्थही फेकून देतो आणि अन्नाची नासाडी होते.

मग या तारखांमध्ये नेमका काय फरक आहे? सामान घेताना कोणती तारीख पाहावी? मुदत संपलेले पदार्थ खावेत का? भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण (FSSAI) च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आपण ही महत्त्वाची माहिती समजून घेऊया.

एक्सपायरी डेट (Expiry Date) म्हणजे काय?

एक्सपायरी डेट (Expiry Date) म्हणजे एखादा अन्नपदार्थ कधीपर्यंत वापरणं सुरक्षित आहे, हे सांगणारी महत्त्वाची तारीख. पाकिटावर दिलेल्या साठवणुकीच्या सूचना पाळूनच ही तारीख लागू होते.

ही तारीख उलटून गेल्यानंतर तो पदार्थ खाणं आपण टाळलं पाहिजे. कारण, जरी तो पदार्थ दिसायला, रंगाला किंवा वासाला चांगला वाटत असला, तरी त्यात हानिकारक सूक्ष्मजीव वाढलेले असू शकतात.

उदाहरणार्थ, जर दुधाच्या पाकिटावर 'Expiry Date: 25/10/2026' असं लिहिलं असेल, तर त्या तारखेनंतर ते दूध अजिबात वापरू नका.

तसंच, पाकीट उघडल्यानंतर तो पदार्थ किती दिवसांत संपवायचा, याच्या काही सूचना असतील तर त्याही आपण पाळल्या पाहिजेत. सामान घेण्यापूर्वी फक्त तारीख न पाहता, ते कसं साठवायचं याच्या सूचनाही वाचणं गरजेचं आहे.

बेस्ट बिफोर (Best Before) म्हणजे काय?

दुकानातून बिस्किटं, चॉकलेट्स आणि स्नॅक्स घेताना आपण 'Best Before' हा शब्द अनेकदा पाहतो. पण या तारखेत आणि एक्सपायरी डेटमध्ये काय फरक आहे, हे अनेकांना माहीत नसतं.

बेस्ट बिफोर (Best Before) ही तारीख त्या पदार्थाची सर्वोत्तम गुणवत्ता (Quality) दर्शवते. म्हणजेच, या तारखेपर्यंत तो पदार्थ त्याची मूळ चव, पोत आणि सुगंध टिकवून ठेवेल.

ही तारीख संपली म्हणजे तो पदार्थ लगेच खराब झाला, असं अजिबात नाही. तुम्ही तो पदार्थ खाऊ शकता. पण त्याची मूळ चव किंवा कुरकुरीतपणा थोडा कमी झालेला असू शकतो.

उदाहरणार्थ, एका बिस्किटाच्या पाकिटावर 'Best Before: October 2026' असं लिहिलं असेल, तर ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत ती बिस्किटं उत्तम स्थितीत राहतील. त्यानंतरही तुम्ही ती खाऊ शकता, पण त्यांची चव तशीच राहील याची खात्री देता येत नाही.

टीप: बेस्ट बिफोर तारीख उलटून गेल्यानंतर जर पदार्थाचा रंग आणि वास बदलला असेल, तर तो न खाल्लेलाच बरा. विशेषतः लवकर खराब होणाऱ्या पदार्थांच्या बाबतीत पाकिटावरील सुरक्षिततेच्या सूचना नक्की पाळा.

एक्सपायरी डेट (Expiry Date): या तारखेनंतर पदार्थ खाऊ नका. दुकानातही तो विकला जाऊ नये.

बेस्ट बिफोर (Best Before): या तारखेनंतर पदार्थाची चव, वास आणि पोत बदलू शकतो. तो खाण्यासाठी सुरक्षित आहे का, हे तपासून पाहा.

अन्नपदार्थ विकत घेताना काय तपासावे?

दुकानातून सामान घेताना फक्त किंमत पाहून चालणार नाही.

मॅन्युफॅक्चरिंग डेट (Manufacturing Date): पदार्थ कधी तयार झाला किंवा पॅक झाला, हे नक्की पाहा.

एक्सपायरी डेट (Expiry Date): पदार्थाची अंतिम तारीख तपासा. मुदत संपलेले पदार्थ अजिबात विकत घेऊ नका.

बेस्ट बिफोर (Best Before): तो पदार्थ किती काळ उत्तम स्थितीत राहील, हे समजून घ्या.

पाकिटाची अवस्था: फाटलेली, गळती असलेली, फुगलेली किंवा सील तुटलेली पाकिटं घेऊ नका.

साठवणुकीच्या सूचना: पदार्थ फ्रिजमध्ये ठेवायचा आहे का, आणि पाकीट उघडल्यानंतर किती दिवसांत वापरायचा आहे, हे नक्की वाचा.

सवलतीतील पदार्थ: फक्त स्वस्त मिळतोय म्हणून पदार्थ घेऊ नका. उरलेल्या मुदतीत तुम्ही तो वापरू शकाल का, याचा विचार करा.

FSSAI च्या 'Eat Right India' मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार या सर्व गोष्टी तपासणं खूप महत्त्वाचं आहे.

कोणत्या पदार्थांची विशेष काळजी घ्यावी?

कोणते पदार्थ घेताना जास्त काळजी घ्यावी?

दूध, दही, ब्रेड, केक, बिस्किटं, चिप्स, मांस, मासे, फ्रोझन फूड्स, तेल, मसाले आणि लहान मुलांचे अन्नपदार्थ विकत घेताना विशेष लक्ष देणं गरजेचं आहे.

या तारखा पाकिटावर कुठे असतात?

प्रत्येक पाकिटावर तारीख एकाच जागी नसते. ती पाकिटाच्या मागे, तळाशी, बाटलीच्या झाकणाजवळ, सीलवर किंवा पाकिटाच्या कडेला छापलेली असू शकते.

MFG / MFD - उत्पादनाची तारीख (Manufacturing Date)

PKD - पॅकिंगची तारीख (Packing Date)

EXP - एक्सपायरी डेट (Expiry Date)

USE BY - वापरण्याची अंतिम तारीख

BEST BEFORE - सर्वोत्तम गुणवत्तेची मुदत

थोडक्यात पण महत्त्वाचे

काही पदार्थांवर 'Best Before 6 Months from Packaging' असं लिहिलेलं असतं. याचा अर्थ पॅकिंगच्या तारखेपासून पुढचे सहा महिने मोजायचे असतात.

अन्नपदार्थ विकत घेताना किंमत, वजन आणि ऑफर पाहण्यासोबतच एक्सपायरी डेट आणि बेस्ट बिफोर यातील फरक समजून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे. यामुळे आपण सुरक्षित अन्न खाऊ शकतो आणि अन्नाची नासाडीही टाळू शकतो.