CBSE चा नवा नियम, 2026 पासून 10वीची पहिली बोर्ड परीक्षा अनिवार्य

CBSE ने 2026 पासून सुरू होणाऱ्या दोन-परीक्षा प्रणालीमध्ये 10वीच्या विद्यार्थ्यांना पहिली बोर्ड परीक्षा देणे अनिवार्य केले आहे. तीन किंवा अधिक विषयांना गैरहजर राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांना 'एसेंशियल रिपीट' श्रेणीत ठेवले जाईल.

2026 पासून पहिली बोर्ड परीक्षा अनिवार्य

केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) स्पष्ट केले आहे की, 2026 मध्ये नवीन दोन-परीक्षा प्रणाली सुरू झाल्यावर 10वीच्या विद्यार्थ्यांना पहिली बोर्ड परीक्षा द्यावीच लागेल. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, जे विद्यार्थी पहिल्या परीक्षेत किमान तीन विषय देणार नाहीत, त्यांना 'एसेंशियल रिपीट' श्रेणीत ठेवले जाईल आणि त्यांना पुढील शैक्षणिक वर्षातच मुख्य परीक्षा द्यावी लागेल.

पहिली परीक्षा चुकवणारे विद्यार्थी थेट दुसऱ्या परीक्षेला बसू शकतात का, अशी विचारणा पालक आणि शाळांकडून CBSE कडे आल्यानंतर हे स्पष्टीकरण जारी करण्यात आले आहे. बोर्डाने आता स्पष्ट केले आहे की, याला परवानगी दिली जाणार नाही.

दुसऱ्या परीक्षेला कोण बसू शकेल?

CBSE परीक्षा नियंत्रक संयम भारद्वाज म्हणाले की, सर्व विद्यार्थ्यांना पहिली परीक्षा द्यावी लागेल. जे उत्तीर्ण होतील त्यांना तीन विषयांपर्यंत गुण सुधारण्याची परवानगी दिली जाईल. विज्ञान, गणित, सामाजिक शास्त्र आणि भाषा यांसारख्या विषयांसाठी गुण सुधारण्याचा पर्याय उपलब्ध असेल.

'एसेंशियल रिपीट' श्रेणीतील उमेदवार

मात्र, जे विद्यार्थी पहिल्या परीक्षेत तीन किंवा अधिक विषयांना गैरहजर राहतील, ते दुसऱ्या परीक्षेसाठी पात्र नसतील. अशा उमेदवारांना 'एसेंशियल रिपीट' श्रेणीत ठेवले जाईल आणि त्यांना पुढील वर्षी फेब्रुवारीमध्ये होणाऱ्या मुख्य बोर्ड परीक्षेला पुन्हा बसावे लागेल.

ज्या विद्यार्थ्यांना पहिल्या परीक्षेत कंपार्टमेंट मिळेल, त्यांना कंपार्टमेंट श्रेणीअंतर्गत दुसऱ्या परीक्षेला बसण्याची परवानगी दिली जाईल.

अतिरिक्त विषय आणि उपस्थितीबाबतचे नियम

CBSE ने असेही म्हटले आहे की 10वी उत्तीर्ण झाल्यानंतर अतिरिक्त विषयांना परवानगी दिली जाणार नाही. परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना स्वतंत्रपणे वेगळे विषय घेता येणार नाहीत.

अधिकाऱ्यांनी पुढे सांगितले की, जर एखादा विद्यार्थी कोणत्याही कारणास्तव मुख्य परीक्षेत तीन किंवा अधिक विषयांना गैरहजर राहिला, तर तो सध्याच्या धोरणानुसार दुसऱ्या बोर्ड परीक्षेला बसू शकत नाही. CBSE ने हेही स्पष्ट केले आहे की या नियमात सवलत देण्याच्या विनंत्यांचा विचार केला जाणार नाही.

बोर्डाच्या परीक्षा लवकरच सुरू होणार

10वी आणि 12वीच्या बोर्डाच्या परीक्षा मंगळवारपासून सुरू होणार आहेत. यावर्षी भारत आणि परदेशातील 46 लाखांहून अधिक विद्यार्थी परीक्षा देण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे ही जगातील सर्वात मोठ्या शालेय-स्तरीय परीक्षांपैकी एक आहे.

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 मध्ये सुचवलेल्या सुधारणांचा भाग म्हणून 10वी साठी नवीन दोन-परीक्षा स्वरूप सादर केले जात आहे.

नवीन परीक्षा प्रणालीचा उद्देश

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणात परीक्षा पद्धतीत मोठे बदल सुचवले आहेत. याचा उद्देश विद्यार्थ्यांवरील ताण कमी करणे, शिकण्याचे परिणाम सुधारणे आणि कोचिंग सेंटरवरील अवलंबित्व कमी करणे हा आहे.

या धोरणानुसार, बोर्ड परीक्षांनी पाठांतराऐवजी विद्यार्थ्यांची समज तपासावी. तसेच, विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आवडी आणि क्षमतेनुसार विषय निवडण्याची लवचिकता देण्यासही हे धोरण प्रोत्साहन देते.

धोरणानुसार, बोर्ड परीक्षा प्रणालीची पुनर्रचना केल्यास सर्वांगीण विकासाला चालना मिळेल. अधिकाऱ्यांच्या मते, नवीन प्रणालीमुळे शैक्षणिक दर्जा कायम ठेवून मूल्यांकन अधिक विद्यार्थी-स्नेही बनवण्याचा उद्देश आहे.

शिक्षण तज्ज्ञांच्या मते, जेव्हा दोन-परीक्षा मॉडेल देशभरात लागू केले जाईल, तेव्हा अनिवार्य पहिल्या परीक्षेचा नियम निष्पक्षता आणि सुसंगतता सुनिश्चित करेल.