या कारणांमुळे पाकिस्तान भारताला घाबरतो, जाणून घ्या दोन्ही देशांचे लष्करी सामर्थ्य

भारताची नौदल, हवाई दल, भूदल आणि सामरिक क्षेत्रातील लष्करी क्षमता पाकिस्तानपेक्षा खूपच पुढे आहे. पाकिस्तानचे मर्यादित संसाधने आणि चीनवर अवलंबून राहणे त्यांच्या आधुनिकीकरणाला मर्यादित करते.

भारत-पाकिस्तान तणाव

अण्वस्त्रधारी शेजारी देश - भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील भू-राजकीय तणाव वाढत असताना, त्यांच्या तुलनात्मक लष्करी क्षमता समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

भारताचा वेगवान संरक्षण आधुनिकीकरण कार्यक्रम पाकिस्तानला धोरणात्मकदृष्ट्या विचार करावा लागणार्‍या तीव्र असमानता अधोरेखित करतो. 

नौदलाची ताकद

दोन कार्यरत विमानवाहू जहाजे - रशियन मूळचे INS विक्रमादित्य आणि स्वदेशी बांधलेले INS विक्रांत यांच्या समावेशाने भारताने सागरी वर्चस्व प्रस्थापित केले आहे.

सध्या पाकिस्तानकडे एकही विमानवाहू जहाज नाही, ज्यामुळे त्यांच्या सागरी कार्यक्षेत्र आणि धोरणात्मक नौदल पोहोच मर्यादित आहे.

भारताच्या पाणबुडी, सुमारे १८ कार्यरत जहाजे आहेत, ज्यात अणुऊर्जेवर चालणार्‍या अरिहंत-वर्गाच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र पाणबुड्यांचा समावेश आहे, ज्यात धोरणात्मक अण्वस्त्र प्रतिबंधासाठी तीन बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र पाणबुड्या आहेत, ज्या क्षमतेचा पाकिस्तानकडे पूर्णपणे अभाव आहे हे अधोरेखित करते.

पाकिस्तानच्या पाणबुडी दलात ५ कार्यरत पाणबुड्या आहेत, मुख्यतः अगोस्टा-९०बी वर्ग, चीनकडून नुकतेच वितरित केलेले दोन हंगोर-वर्गाच्या पाणबुड्यांसह. कार्यरत उपलब्धता मर्यादित आहे, सध्या फक्त दोनच समुद्रयोग्य आहेत.

सुमारे १५० जहाजांच्या ताफ्यासह भारत महत्त्वपूर्ण नौदल क्षमता अधोरेखित करतो.

यात १३ प्रगत निर्देशित क्षेपणास्त्र विनाशक आहेत, विशेषतः ब्रह्मोस क्रूझ क्षेपणास्त्रांनी सुसज्ज विशाखापट्टणम-वर्ग आणि १४ फ्रिगेट्स, ज्यात नुकतेच नियुक्त केलेले स्टेल्थ फ्रिगेट INS Nilgiri नीलगिरी-वर्गाचे (प्रकल्प १७A) आहे.

हे पाकिस्तानच्या ९ फ्रिगेट्सच्या ताफ्यापेक्षा आणि कोणत्याही कार्यरत विनाशकांपेक्षा लक्षणीयरित्या जास्त आहे.

पाकिस्तानच्या नौदल मालमत्तेत चार चिनी-निर्मित तुघरिल-वर्गाच्या फ्रिगेट्सचा समावेश आहे, ज्याला जुन्या प्लॅटफॉर्मद्वारे समर्थन दिले जाते, जे तांत्रिक अत्याधुनिकतेमध्ये लक्षणीय तफावत दर्शवते.

हवाई दलाची ताकद

सर्व सेवा शाखांमध्ये भारताची एकूण लष्करी विमानांची संख्या २,२०० आहे. भारतीय हवाई दलाच्या (IAF) ताफ्यात सुखोई Su-30MKI, राफेल आणि अपग्रेड केलेले मिराज २००० जेट्स सारखी प्रगत लढाऊ विमाने आहेत. भारत अत्याधुनिक हल्ला करणारे हेलिकॉप्टर, विशेषतः अपाचे AH-64E आणि हलके लढाऊ हेलिकॉप्टर - LCH प्रचंड देखील वापरतो.

पाकिस्तानच्या हवाई क्षमतेमध्ये सुमारे १,४०० विमाने आहेत, ज्यात प्रगत J-10 लढाऊ विमाने, JF-17 थंडर जेट्स आणि AMRAAM क्षेपणास्त्रांनी सुसज्ज अपग्रेड केलेले F-16 लढाऊ विमाने आहेत.

त्यांच्या हल्ला करणाऱ्या हेलिकॉप्टरच्या यादीमध्ये जुने AH-1 कोब्रा हेलिकॉप्टर आणि काही नवीन चिनी प्रकार आहेत.

रणगाणे आणि तोफा

भारताच्या भूयुद्ध क्षमतेमध्ये सुमारे ४,२०१ मुख्य युद्ध टँक (MBT) आहेत, विशेषतः T-90 भीष्म. पाकिस्तान सुमारे २,६२७ टँक वापरतो, प्रामुख्याने चिनी मूळचे VT-4 हैदर प्रकार.

भारताच्या भूदल आधुनिकीकरणात तोफखाना महत्त्वाचा राहतो. भारताने प्रगत हॉवित्झर तैनात केले आहेत, ज्यात स्वदेशी प्लॅटफॉर्म आणि आधुनिक तोफखाना प्रणालींचा समावेश आहे.

ही प्रणाली आहेत - K-9 वज्र, एक स्वयं-चालित हॉवित्झर, M777 अल्ट्रा-लाइट हॉवित्झर, पिनाका रॉकेट ७२ किमीच्या विस्तारित रेंजसह.

पाकिस्तानने अलीकडेच चिनी-निर्मित SH-15 155mm स्वयं-चालित हॉवित्झरचा समावेश केला आहे, ज्यामुळे त्यांच्या तोफखान्याची गतिशीलता वाढली आहे.

सॅटेलाईट आणि मिसाईल पॉवर

भारताच्या क्षेपणास्त्र शस्त्रागारात अण्वस्त्र क्षमतेची अग्नी क्षेपणास्त्रे आणि सुपरसॉनिक ब्रह्मोस क्रूझ क्षेपणास्त्र यासारख्या प्रगत प्रणालींचा समावेश आहे.

पाकिस्तानच्या क्षेपणास्त्र क्षमता तुलनेने मर्यादित आहेत आणि चिनी तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहेत, त्यांच्याकडे समतुल्य अत्याधुनिकता आणि सिद्ध प्रभावीता नाही.

मजबूत संरक्षण बजेट

भारताचे मजबूत अर्थव्यवस्था विस्तृत संरक्षण बजेटला आधार देते, जे पाकिस्तानच्या अधिक मर्यादित संसाधनांपेक्षा लक्षणीयरित्या जास्त आहे. हे पाकिस्तानच्या तुलनात्मक लष्करी आधुनिकीकरणाच्या क्षमतेवर गंभीरपणे मर्यादा घालते, अशा प्रकारे क्षमता अंतर वाढवते.

नौदल, हवाई, भूमी आणि धोरणात्मक क्षेत्रांमध्ये भारताचा व्यापक लष्करी फायदा निर्णायक प्रादेशिक असंतुलन निर्माण करतो.

मर्यादित संसाधने आणि बाह्य भागीदारीवर, विशेषतः चीनवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असलेल्या पाकिस्तानला लक्षणीय धोरणात्मक मर्यादांचा सामना करावा लागतो.

त्यामुळे, या असंतुलनामुळे पाकिस्तानला राजनैतिक सहभाग आणि तणावाचे काळजीपूर्वक व्यवस्थापन यावर भर देणे आवश्यक आहे, वेगाने विकसित होत असलेल्या आणि लष्करीदृष्ट्या विषम प्रादेशिक लँडस्केपमध्ये काळजीपूर्वक नेव्हिगेट करणे आवश्यक आहे.